με τίτλο: «Επέκταση αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης, ενίσχυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, ρυθμίσεις για τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις»
Άρθρο 1
Στο άρθρο αυτό αναφέρεται ότι σκοπός του νομοσχεδίου είναι μεταξύ άλλων και η διασφάλιση της αποτελεσματικής ολιστικής διαχείρισης του νερού ως δημόσιου αγαθού ζωτικής σημασίας με γνώμονα την πλήρη και ισόρροπη ικανοποίηση των διαφορετικών αναγκών.
Ωστόσο, διατρέχοντας το νομοσχέδιο προκύπτει ότι η διεύρυνση της αρμοδιότητας των ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ με αναγκαστική επέκταση στους Δήμους και ΔΕΥΑ των όμορων περιοχών αφορά κυρίως στην ύδρευση, αφού στην άρδευση είναι προαιρετική με εξαίρεση τους Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων και υπηρεσιών άρδευσης του πρώην Οργανισμού Κωπαϊδος στην ΕΥΔΑΠ σύμφωνα με το άρθρο 15 του νομοσχεδίου. Επομένως, δεν γίνεται αντιληπτό πώς θα επιτευχθεί η ολιστική διαχείριση, αφού η υποχρεωτικότητα περιορίζεται στην ύδρευση, ενώ τα σημαντικότερα προβλήματα διαχείρισης του νερού, αφορούν στην άρδευση, που αποτελεί το 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στη χώρα μας.
Άρθρο 3
Το παρόν άρθρο αναφέρεται στην αναγκαστική επέκταση της γεωγραφικής αρμοδιότητας των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στις περιφερειακές ενότητες Αττικής, Βοιωτίας, Εύβοιας και Φωκίδας και στην Περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής αντίστοιχα, μια ευρύτερη αναδιοργάνωση του τομέα σε εθνικό επίπεδο, θέτοντας τη βάση για ένα πιο συνεκτικό και αποδοτικό μοντέλο διακυβέρνησης των υδάτων. Πρόκειται για μία αξιωματική παραδοχή που δεν βασίζεται σε οικονομοτεχνική μελέτη όπως θα απαιτούνταν για μια τόσο σημαντική αλλαγή της αρχιτεκτονικής της διαχείρισης του αστικού νερού σε συγκεκριμένες περιφερειακές ενότητες.
1. Το νομοσχέδιο δεν συνοδεύεται από ολοκληρωμένη οικονομοτεχνική μελέτη που να τεκμηριώνει την οικονομική βιωσιμότητα του νέου σχήματος, το κόστος μετάβασης, τις επιπτώσεις στο προσωπικό, την επίδραση στα τιμολόγια των καταναλωτών, και την ποιότητα και ασφάλεια των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η δημιουργία ενός νέου μοντέλου διαχείρισης των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης αποτελεί σημαντική διοικητική και οικονομική παρέμβαση, η οποία δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε γενικές εκτιμήσεις περί οικονομιών κλίμακας και αποτελεσματικότερης λειτουργίας. Αντιθέτως, απαιτείται προηγουμένως τεκμηριωμένη ανάλυση κόστους – οφέλους, η οποία θα αποδεικνύει ότι η προτεινόμενη λύση είναι πράγματι αποτελεσματικότερη από τη βελτίωση του υφιστάμενου μοντέλου λειτουργίας.
Ιδιαίτερα για τις Δ.Ε.Υ.Α., η λειτουργία των οποίων συνδέεται με εκτεταμένα δίκτυα, ορεινές περιοχές, διαφορετικές ανάγκες συντήρησης και αυξημένο κόστος ενεργειακής κατανάλωσης, δεν αρκεί μια οριζόντια οργανωτική προσέγγιση.
Η αναγκαστική επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ παραβιάζει, επίσης, την αρχή της αποκέντρωσης που είναι από τις βασικές αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.
3. Τόσο η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. όσο και η ΚΕΔΕ έχουν ταχθεί με αποφάσεις των συλλογικών τους οργάνων (Γενικών Συνελεύσεων, Συνεδρίων, Δ.Σ.) κατά των αναγκαστικών συγχωνεύσεων των Δ.Ε.Υ.Α. και των Δήμων και υπέρ των οικειοθελών συγχωνεύσεων που γίνονται μετά από καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης και σχετική μελέτη βιωσιμότητας.
4. Όσον αφορά στην αναγκαστική επέκταση των ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ που προβλέπει το άρθρο δεν προκύπτει ότι αυτή αποτελεί πρόταση της ΡΑΑΕΥ, διότι σύμφωνα με τον ν. 5037/2023 (άρθρο 12) η ΡΑΑΕΥ έχει την αρμοδιότητα να προτείνει την αναδιοργάνωση των παρόχων ύδατος, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διαδημοτικών συνεργασιών και σύναψης προγραμματικών συμβάσεων, καθώς και κάθε πρόσφορο μέτρο, προς ενίσχυση της διαχειριστικής τους ικανότητας. Μάλιστα, στο άρθρο 33 του νομοσχεδίου μετατίθεται η αρμοδιότητα της Ρ.Α.Α.Ε.Υ., έως την 31η Δεκεμβρίου 2027, να υποβάλει έκθεση στους Υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών, στην οποία αξιολογούνται εκ νέου η κατανομή της γεωγραφικής αρμοδιότητας της παροχής υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης και το πλαίσιο της παροχής υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, περιλαμβάνοντας προτάσεις για περαιτέρω αναδιοργάνωση των παρόχων των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης δικτύων ομβρίων υδάτων, και για την περαιτέρω ενίσχυση της διαχειριστικής ικανότητας των παρόχων. Γιατί, λοιπόν, δεν τηρείται αυτό το χρονικό ορόσημο;Άρθρο 4
Στην παρ. 2 του άρθρου αναφέρεται ότι εντός ενός μήνα από την έναρξη ισχύος του παρόντος, έκαστος πάροχος υπηρεσιών ύδατος εντός των διοικητικών ορίων των ΟΤΑ α΄βαθμού του άρθρου 3 αποστέλλει στην ΕΥΑΠ και την ΕΥΑΘ πλήρη φάκελο για τον βαθμό της επιχειρησιακής του λειτουργίας και ουσιαστικά αποστέλλει τα στοιχεία που αποστέλλει στην ΡΑΑΥ για τη διαχειριστική επάρκεια.
Πέρα από το ότι το χρονικό αυτό διάστημα κρίνεται απολύτως ανεπαρκές, από το άρθρο αυτό προκύπτει ότι δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα πλήρης καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης των παρόχων ύδατος που απορροφώνται υποχρεωτικά από τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ και η απαραίτητη οικονομοτεχνική μελέτη, και επομένως δεν τεκμηριώνεται η βιωσιμότητα της αναγκαστικής επέκτασης, αλλά εκ των υστέρων θα επιχειρηθεί η καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης των παρόχων.
Στην παρ. 3 η αποτίμηση γίνεται από συμβούλους που ορίζουν οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ και όχι από τις υπό απορρόφηση Δ.Ε.Υ.Α. με τον κίνδυνο η αποτίμηση να διαφέρει από την πραγματική κατάσταση και να μην είναι αντικειμενική.
Στην παρ. 6 του άρθρου αναφέρεται ότι η διαπιστωτική πράξη του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης μπορεί να εκδίδεται και πριν από την ολοκλήρωση του ελέγχου του φακέλου των παρόχων ύδατος που απορροφώνται. Από την ρύθμιση αυτή προκύπτει ότι ο τεχνικός και οικονομικός έλεγχος των στοιχείων των υπό απορρόφηση παρόχων, δηλ. ουσιαστικά η αποτίμηση, είναι προσχηματικός, αφού η μεταβίβαση μπορεί να προηγείται του ελέγχου και της αποτίμησης δηλ. μπορεί να μεταβιβασθεί η περιουσία ΔΕΥΑ και ΟΤΑ χωρίς να έχει γίνει πλήρης αποτίμηση και η πλήρης αποζημίωση των υπό απορρόφηση παρόχων, πράξη ευθέως αντικείμενη στο άρθρο 17 του Συντάγματος.Άρθρο 5
Σύμφωνα με το άρθρο αυτό ο Δήμος μπορεί να κρατήσει τα πάγια περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται με την παροχή ύδατος. Ωστόσο, και σε συνδυασμό με το άρθρο 11 παρ. 3 του νομοσχεδίου, ο Δήμος χάνει τη διαχείριση, η Δ.Ε.Υ.Α. καταργείται, η δραστηριότητα περιέρχεται στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Επομένως, ο Δήμος δεν αποφασίζει για τις αναγκαίες συντηρήσεις και επενδύσεις σε ύδρευση και αποχέτευση και με τον τρόπο αυτό παραβιάζεται η αρχή της αρχή της εγγύτητας των υπηρεσιών με την έννοια ότι οι υπηρεσίες ύδρευσης πρέπει να παρέχονται από τις αρχές που είναι πλησιέστερα στους πολίτες δηλ. από τις τοπικές αρχές όπως οι Δήμοι και οι Δ.Ε.Υ.Α. που γνωρίζουν τις τοπικές συνθήκες και ιδιαιτερότητες κι επομένως έχουν τη δυνατότητα αποτελεσματικότερης διαχείρισης.
Τέλος, στο άρθρο αυτό προβλέπεται το ενδεχόμενο αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των παγίων του Δήμου υπέρ των ΕΥΑΘ-ΕΥΔΑΠ με κίνδυνο την οριστική απώλεια των παγίων στοιχείων .
Άρθρο 6
Με το άρθρο αυτό η αρμοδιότητα διαχείρισης των ομβρίων υδάτων περιέρχεται στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ με σύμβαση παροχής δημόσιας υπηρεσίας που συνάπτουν με το ελληνικό δημόσιο. Πρόκειται για μια σοβαρή διάκριση υπέρ των δύο εταιρειών σε σχέση με τις Δ.Ε.Υ.Α. , αφού σύμφωνα με αυτό το άρθρο οι πολίτες όλης της χώρας θα επιβαρυνθούν με τη διαχείριση των ομβρίων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, ενώ στην περιφέρεια επιβαρύνονται οι δημότες. Ακόμη δε προκλητικότερο είναι το γεγονός ότι στους Δήμους, που πλέον δεν θα έχουν ουδεμία σχέση με τη διαχείριση των ομβρίων, εναποτίθεται η ευθύνη για τον καθαρισμό των φρεατίων (αρ. 250 παρ. 4 περ. δ του ν. 5314/2026) για να απεμποληθεί η ποινική ευθύνη από τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ και να μετατεθεί στους Δήμους.
Άρθρο 7
Σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου αυτού εφόσον έχουμε οικειοθελή μεταφορά της υπηρεσίας ύδατος των Δήμων σε ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ τυχόν οφειλή της οικείας Δ.Ε.Υ.Α. προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι 31/3/2026 θα επιδοτηθεί κατά προτεραιότητα και κατά παρέκκλιση των κριτηρίων του αρ. 274 του ν. 5314/2026 και μάλιστα σε ποσοστό 75% σύμφωνα με την παρ. 7 του άρθρου 286 του ν. 5314/2026 σε αντίθεση με τις υπόλοιπες Δ.Ε.Υ.Α. που θα επιδοτηθούν για μέρος του ληξιπρόθεσμου χρέους τους μέχρι 31/12/2025 σύμφωνα με το ίδιο άρθρο και ο τρόπος επιμερισμού της επιδότησης θα συνδέεται με το ύψος της επιβάρυνσης κάθε Δ.Ε.Υ.Α. από την αύξηση του ενεργειακού κόστους. Αντίθετα στις Δ.Ε.Υ.Α. που θα ενσωματωθούν στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα επιδοτηθεί το 75% του ληξιπρόθεσμου χρέους τους προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για μεροληπτική μεταχείριση υπέρ των Δ.Ε.Υ.Α. που εντάσσονται στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ για να απομειωθεί το χρέος τους προς όφελος των δύο μεγάλων εταιρειών.
Άρθρο 10
Το άρθρο αυτό προβλέπει τον διορισμό συντονιστών που θα λειτουργούν ως σύνδεσμοι μεταξύ των ΟΤΑ και των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ χωρίς, ωστόσο, να ορίζει τα προσόντα τους και χωρίς να έχει ουσιαστικές αρμοδιότητες όπως προκύπτει και από την παρ. 1 του άρθρου, αφού αυτός απλώς ζητά από τον Πρόεδρο του Δ.Σ. την εισαγωγή θεμάτων στην ημερήσια διάταξη των Δ.Σ. των δύο εταιρειών. Πρόκειται για μια προσχηματική επιλογή για να θεωρηθεί ότι εξετάζονται τα ζητήματα των ΟΤΑ.
Στην παρ. 3 του άρθρου προβλέπεται η σύσταση του Συμβουλευτικού Συμβουλίου Συντονιστών που δεν έχει επίσης ουσιαστικές αρμοδιότητες, αφού διατυπώνει μη δεσμευτικές εισηγήσεις προς τα Δ.Σ. των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ για θέματα στρατηγικού σχεδιασμού, προγραμματισμού και προτεραιοποίησης έργων υποδομής.
Άρθρο 11
Σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου στην περίπτωση που τα πάγια περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την παροχή υπηρεσιών ύδατος παραμένουν στην κυριότητα του οικείου ΟΤΑ A΄βαθμού η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ αποκτούν εκ του νόμου το δικαίωμα χρήσης, διαχείρισης, εκμετάλλευσης, συντήρησης και επισκευής των υποδομών για την παροχή των σχετικών υπηρεσιών. Ουσιαστικά με το άρθρο αυτό οι ΟΤΑ αποξενώνονται από τη διαχείριση του νερού και παραβιάζεται η αρχή της εγγύτητας των υπηρεσιών με κίνδυνο να υποβαθμισθεί η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Άρθρο 15
Με το άρθρο αυτό προβλέπεται η συμμετοχή εκπροσώπου της ΠΕΔ Στερεάς Ελλάδας στο Δ.Σ. των ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ. Η συμμετοχή μόλις ενός εκπροσώπου της ΠΕΔ Στερεάς Ελλάδας (χωρίς να προσδιορίζεται από ποια Δ.Ε.Υ.Α. που απορροφήθηκε θα προέρχεται) στο Δ.Σ. της ΕΥΔΑΠ δεν διασφαλίζει τα συμφέροντα των ΟΤΑ
Άρθρο 16
Από το άρθρο αυτό προκύπτει ότι η εμπλοκή των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στην άρδευση (σε αντίθεση με την ύδρευση που είναι υποχρεωτική) είναι προαιρετική με εξαίρεση τους Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων και υπηρεσιών άρδευσης του πρώην Οργανισμού Κωπαϊδος στην ΕΥΔΑΠ.